Wat is software? De eenvoudige uitleg die je nodig hebt

Computers, smartphones en tablets doen niets zonder instructies. Software is precies dat: een verzameling instructies die een apparaat vertelt wat het moet doen. Het woord is Engels, maar ook in het Nederlands gebruiken we gewoon de term software. Alles wat je op een apparaat kunt draaien of gebruiken, van een tekstverwerkingsprogramma tot een app op je telefoon, valt onder deze noemer.

Hoe werkt software?

Software bestaat uit code. Programmeurs schrijven die code in een programmeertaal, zoals Python of Java. De computer leest die instructies en voert ze uit. Zo weet je browser dat hij een webpagina moet tonen als jij een adres intypt, en weet je muziekapp dat hij een nummer moet afspelen als jij op play drukt.

De code zelf zie je niet. Wat je ziet is het resultaat: een scherm, een knop, een berekening of een geluid. Software vertaalt dus onzichtbare instructies naar iets wat jij als gebruiker kunt zien en aanraken.

Wat is het verschil tussen software en hardware?

Hardware is alles wat je fysiek kunt vastpakken: de computer zelf, het scherm, het toetsenbord, de processor. Software is het tegenovergestelde: je kunt het niet aanraken. Het bestaat alleen als digitale informatie.

Een simpele vergelijking: een boek is hardware, de woorden erin zijn software. De twee hebben elkaar nodig. Hardware zonder software doet niets, en software zonder hardware heeft geen apparaat om op te draaien.

Welke soorten software zijn er?

Software valt ruwweg in drie groepen te verdelen.

• Systeemsoftware: Dit is de basis van je apparaat. Het besturingssysteem, zoals Windows, macOS of Android, valt hieronder. Het zorgt ervoor dat andere programma’s kunnen draaien en dat je apparaat überhaupt werkt.
• Applicatiesoftware: Dit zijn de programma’s die je dagelijks gebruikt. Denk aan een browser, een tekstverwerker, een fotobewerkingsprogramma of een game. Ook apps op je telefoon zijn applicatiesoftware.
• Software as a Service (SaaS): Dit is software die je niet installeert, maar gebruikt via het internet. Je opent dan een website of webapplicatie en werkt daar rechtstreeks in, zonder dat je iets hoeft te downloaden. Voorbeelden zijn online samenwerkingstools en clouddiensten.

Waar kom je software allemaal tegen?

Software zit overal, ook op plekken waar je er misschien niet meteen aan denkt. Je televisie gebruikt software om het beeld te tonen. Je auto heeft software die de motor aanstuurt. Een pinautomaat draait op software. Zelfs je magnetron heeft tegenwoordig vaak een klein stukje software in zich.

Op je computer en telefoon zie je software het meest duidelijk terug. Elke app, elk programma en elk spelletje is software. Maar ook de updates die je apparaat soms vraagt te installeren, zijn software. Die updates verbeteren of repareren de bestaande instructies.

Hoe krijg je software op je apparaat?

Software kun je op verschillende manieren krijgen. Vroeger kochten mensen programma’s op een cd of dvd. Nu download je software bijna altijd rechtstreeks via het internet. Dat gaat via een app store, de website van de maker of een digitale winkel.

Sommige software is gratis, andere kost geld. Er bestaat ook open source software, wat inhoudt dat de broncode openbaar is en iedereen hem mag bekijken of aanpassen. Gratis betekent overigens niet altijd volledig vrij te gebruiken: lees bij twijfel altijd de gebruiksvoorwaarden.

Kort op een rij: wat is software?

• Software is een set instructies die een apparaat vertelt wat het moet doen.
• Het bestaat uit code, geschreven door programmeurs.
• Je kunt software niet aanraken, in tegenstelling tot hardware.
• Er zijn drie hoofdgroepen: systeemsoftware, applicatiesoftware en webgebaseerde software (SaaS).
• Software zit niet alleen op computers, maar ook in auto’s, televisies en andere apparaten.
• Je krijgt software via downloads, app stores of gebruik je het direct via het internet.

Software is de onzichtbare motor achter vrijwel alles wat digitaal werkt. Zonder software is een computer niets meer dan een doos met onderdelen. Met software wordt het een apparaat waarmee je werkt, communiceert, leert en vermaakt. Zodra je dat begrijpt, snap je ook meteen waarom updates, beveiliging en goede programma’s zo veel uitmaken in het dagelijks gebruik van je apparaten.

Veelgestelde vragen

Is een app hetzelfde als software?
Ja, een app is een vorm van software. De term app is een afkorting van applicatie en verwijst meestal naar software op een smartphone of tablet. Op een computer spreek je vaker van een programma, maar het idee is hetzelfde: het zijn allebei instructies die een apparaat uitvoert.

Wat is het verschil tussen gratis en betaalde software?
Gratis software kost geen geld om te downloaden of gebruiken. Betaalde software vraagt een eenmalig bedrag of een maandelijks abonnement. Gratis varianten hebben soms minder functies of tonen advertenties. Welke je kiest, hangt af van wat je nodig hebt en hoe intensief je het gebruikt.

Wat is open source software?
Open source software is software waarvan de broncode openbaar is. Iedereen mag de code bekijken, gebruiken en in veel gevallen ook aanpassen. Bekende voorbeelden zijn het besturingssysteem Linux en de browser Firefox. Open source staat tegenover gesloten software, waarvan de code geheim blijft.

Waarom moet software soms worden bijgewerkt?
Software-updates lossen fouten op, dichten beveiligingslekken en voegen soms nieuwe functies toe. Makers ontdekken na de lancering vaak problemen die ze in een update repareren. Het is verstandig om updates uit te voeren zodra ze beschikbaar zijn, omdat verouderde software kwetsbaarder is voor aanvallen van buitenaf.