Strategie: zo maak je een plan dat echt werkt

Een goede strategie is het verschil tussen doelloos rondlopen en weten waar je naartoe gaat. Of het nu gaat om een bedrijf, een sportteam of je eigen leven: wie nadenkt over een aanpak, bereikt meer. Toch weten veel mensen niet precies wat een strategisch plan inhoudt of hoe je er een maakt. In deze blog lees je wat het betekent, hoe je het aanpakt en welke valkuilen je kunt vermijden.

Wat een plan van aanpak precies inhoudt

Een strategie is een plan van aanpak om doelen te bereiken. Die doelen kunnen op korte, middellange of lange termijn liggen. In het bedrijfsleven gaat het dan om vragen als: waar willen we over vijf jaar staan, wie is onze klant en hoe onderscheiden we ons van de concurrent? Maar ook buiten het bedrijfsleven gebruik je een strategische aanpak, vaak zonder dat je het zo noemt. Denk aan iemand die spaart voor een huis en bewust keuzes maakt over uitgaven en inkomsten. Dat is in de kern precies hetzelfde: je bepaalt waar je wilt uitkomen en kiest de weg die daarheen leidt. Een goede aanpak geeft richting en helpt je om keuzes te maken als de situatie verandert.

De drie niveaus waarop bedrijven plannen maken

In het bedrijfsleven bestaan drie niveaus waarop een strategisch plan wordt gemaakt. Het eerste niveau is de ondernemingsstrategie. Die gaat over de grote lijn: in welke markten is een bedrijf actief en wat is de langetermijnrichting? Het tweede niveau is de concurrentiestrategie, ook wel de businessstrategie genoemd. Hier gaat het om de vraag hoe een bedrijf zich staande houdt ten opzichte van de concurrentie. Kiest het voor de laagste prijs, of juist voor een uniek product? Het derde niveau is de functionele strategie. Die vertaalt de grote plannen naar concrete acties binnen afdelingen, zoals marketing, inkoop of personeelszaken. Deze drie niveaus hangen met elkaar samen. Als de grote lijn verandert, heeft dat gevolgen voor de keuzes op de lagere niveaus. Wie alleen op één niveau nadenkt, mist het grote plaatje.

Bekende modellen die helpen bij het maken van een aanpak

Er zijn verschillende modellen die mensen en organisaties helpen om een goede aanpak te formuleren. Een van de bekendste is de SWOT-analyse. Daarmee breng je in kaart wat je sterk en zwak bent, en welke kansen en bedreigingen er van buitenaf komen. Een ander veel gebruikt model is de vijfkrachtenanalyse van Porter. Die kijkt naar de positie van een bedrijf in zijn markt: hoe sterk zijn de concurrenten, hoe makkelijk kunnen nieuwe spelers instappen en hoe afhankelijk ben je van leveranciers of afnemers? Ook de PEST-analyse wordt vaak gebruikt. Die bekijkt de omgeving vanuit politiek, economisch, sociaal en technologisch perspectief. Al deze modellen hebben hetzelfde doel: je helpen om beter te begrijpen in welke situatie je zit, zodat je betere keuzes kunt maken. Ze zijn geen magische oplossing, maar ze stellen wel de juiste vragen.

Waarom veel plannen mislukken en hoe je dat voorkomt

Veel strategische plannen worden gemaakt maar nooit uitgevoerd. Dat klinkt vreemd, maar het is een bekend probleem. Een veelgehoorde oorzaak is dat het plan te abstract blijft. Er worden mooie woorden gebruikt over visie en ambitie, maar niemand weet wat hij of zij maandag moet doen. Een goede aanpak vertaalt grote doelen altijd naar concrete stappen. Een andere valkuil is dat het plan wordt gemaakt door een kleine groep mensen die het vervolgens oplegt aan de rest van de organisatie. Mensen die niet betrokken zijn bij het maken van een plan, voelen zich er minder verantwoordelijk voor. Draagvlak is daarom net zo belangrijk als de inhoud zelf. Tot slot vergeten veel organisaties om hun aanpak regelmatig te toetsen. De wereld verandert, en een plan dat twee jaar geleden slim was, kan nu verouderd zijn. Wie zijn aanpak niet bijstelt als de omstandigheden veranderen, loopt achter de feiten aan.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een doel en een strategie?
Een doel beschrijft wat je wilt bereiken, bijvoorbeeld meer omzet of een hogere klanttevredenheid. Een strategie beschrijft hoe je dat doel wilt bereiken. Zonder een duidelijk doel heeft een aanpak geen richting. Zonder een aanpak blijft een doel een wens.

Hoe lang duurt het om een goede strategische aanpak te maken?
Hoe lang het duurt om een goede aanpak te maken, hangt af van de grootte van de organisatie en de complexiteit van de situatie. Voor een klein bedrijf kan dat een paar dagen zijn. Grote organisaties doen er soms maanden over. Snelheid is minder belangrijk dan zorgvuldigheid en betrokkenheid van de juiste mensen.

Kan een individu ook een persoonlijke strategie maken?
Ja, een individu kan zeker een persoonlijk plan van aanpak maken. Denk aan het plannen van een carrièreswitch of het bereiken van een financieel doel. De stappen zijn vergelijkbaar: bepaal waar je naartoe wilt, analyseer je huidige situatie en kies de acties die je dichter bij je doel brengen.

Moet een strategisch plan altijd op papier staan?
Het is sterk aan te raden om een strategisch plan op te schrijven. Zo is het voor iedereen duidelijk wat de richting is en voorkom je misverstanden. Mondeling afspraken maken over een aanpak werkt in de praktijk zelden goed, zeker bij grotere groepen.